ABD Başkanı Donald Trump, 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi için geldiği Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde bir araya geldi.
Görüşme öncesi basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Trump, Türkiye-ABD ilişkilerinden, F-35 sürecinden, CAATSA yaptırımlarından ve NATO gündeminden söz etti. Ancak açıklamalarının en dikkat çekici bölümü, Türkiye’de uzun süre siyasi kriz başlığına dönüşen Rahip Andrew Brunson dosyasını Erdoğan’ın yanında yeniden anlatması oldu.
TRUMP, ERDOĞAN’IN YANINDA “MALUM KONUYU” AÇTI
Trump, Erdoğan ile ilişkisini anlatırken ilk olarak Rahip Brunson krizini hatırlattı. ABD Başkanı, Brunson’ın uzun hapis cezasıyla karşı karşıya kaldığını ve kendisinin masum olduğuna inandığını söyledi.
Trump, “Birçok kişi aradı, hiçbir ilerleme olmadı. Ben Cumhurbaşkanı’nı aradım ve anında onu serbest bıraktı” ifadelerini kullandı.
Bu sözler, Trump’ın daha önce farklı platformlarda defalarca anlattığı Brunson meselesini, bu kez Ankara’da ve doğrudan Erdoğan’ın yanında gündeme getirmesi nedeniyle dikkat çekti.
“ARAMIZDAKİ KİMYANIN İYİ OLDUĞUNU O ZAMAN ANLADIM”
Trump, Brunson’ın serbest bırakılmasını iki lider arasındaki ilişkinin göstergesi olarak anlattı.
ABD Başkanı, “O zaman anlamıştım aramızdaki kimyanın ne kadar iyi olduğunu” dedi. Hristiyan toplumunun Brunson’ın serbest bırakılmasını unutmayacağını söyleyen Trump, Erdoğan’la kişisel ilişkisinin Türkiye-ABD ilişkilerinde belirleyici olduğunu savundu.
Trump’ın bu anlatımı, Türkiye’de yargı kararlarının siyasi pazarlıkla alındığı yönündeki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Erdoğan ise aynı basın toplantısında Trump için “Sayın Trump her zaman sözünün arkasındadır” dedi.
Brunson serbest kaldıktan sonra Trump'ı Beyaz Saray'da ziyaret edip ABD Başkanı için dua etmişti
TÜRKİYE AÇISINDAN RAHATSIZ EDİCİ HATIRLATMA
Brunson dosyası, Türkiye açısından yalnızca bir tutuklama ve tahliye süreci değil, aynı zamanda Washington’la yaşanan sert diplomatik kriz, yaptırım tehdidi, ekonomik baskı ve yargı bağımsızlığı tartışmalarıyla hatırlanıyor.
Trump’ın Beştepe’de Erdoğan’ın yanında “Aradım, anında serbest bıraktı” demesi, Ankara’nın uzun süre “yargı bağımsızdır” diyerek savunduğu çizgiyle de çelişen bir siyasi mesaj olarak yorumlandı.
Nitekim Brunson’ın serbest bırakılmasının ardından Erdoğan, kararın bağımsız yargı tarafından verildiğini söylemişti. Reuters’ın o dönemde aktardığına göre Erdoğan, tahliye kararının ardından yaptığı açıklamada Türk yargısının kararını bağımsız biçimde aldığını savunmuştu.
TRUMP DAHA ÖNCE DE ANLATMIŞTI
Trump, Brunson’ın serbest bırakılmasını daha önce de kendi dış politika başarısı olarak anlatmıştı.
2020’de Brunson’ın da katıldığı bir etkinlikte Trump, Erdoğan ile birkaç görüşme yaptıktan sonra “anlaştıklarını” söylemiş ve Brunson’ın serbest bırakılması nedeniyle Erdoğan’a ve Türk halkına minnettar olduklarını ifade etmişti.
Trump, 2025’te de Erdoğan’la görüşmesi sırasında Brunson dosyasını yeniden hatırlatmış, “Erdoğan’ı aradım, Rahip Brunson’ı serbest bıraktı” sözleriyle aynı anlatıyı tekrarlamıştı.
Bu nedenle Beştepe’deki son açıklama, Trump’ın Brunson dosyasını Erdoğan’la ilişkisinin bir “güç testi” ya da “kişisel diplomasi başarısı” gibi sunmayı sürdürdüğünü gösterdi.
BRUNSON OLAYI NEYDİ?
Andrew Craig Brunson, İzmir’de uzun yıllar görev yapan ABD’li bir rahipti. 15 Temmuz darbe girişiminin ardından yürütülen soruşturmalar kapsamında tutuklandı.
Brunson hakkında FETÖ ve PKK adına suç işlediği ve casusluk yaptığı iddiasıyla dava açıldı. Hakkında 35 yıla kadar hapis cezası isteniyordu.
Dava, kısa sürede Türkiye-ABD ilişkilerinin en sert krizlerinden birine dönüştü. Washington yönetimi Brunson’ın serbest bırakılmasını isterken, Ankara yargı sürecinin devam ettiğini savundu.
ERDOĞAN NE DEMİŞTİ?
Brunson dosyasında en çok hatırlanan açıklamalardan biri Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Ver papazı, al papazı” sözleri oldu.
Erdoğan, 2017’de yaptığı konuşmada ABD’de yaşayan Fethullah Gülen’i kastederek, “Diyorlar ki papazı bize verin. Bir papaz da sizde var. Siz onu bize verin, biz de yargıda gereğini yapalım, size verelim” ifadelerini kullanmıştı. Bu sözler, Brunson dosyasının bir pazarlık başlığına dönüştüğü eleştirilerine neden olmuştu.
Erdoğan’ın Brunson için “Bu can bu bedende, bu fakir bu görevde olduğu sürece o teröristi alamazsınız” şeklinde hatırlanan sözleri de yıllar sonra TBMM tutanaklarında muhalefet milletvekilleri tarafından Brunson krizi örneği olarak gündeme getirilmişti.
KRİZ YAPTIRIMLARA KADAR GİTTİ
Brunson krizi, 2018 yazında Türkiye-ABD ilişkilerini yaptırım noktasına taşıdı.
Trump, Temmuz 2018’de Brunson’ın tutukluluğu nedeniyle Türkiye’ye “büyük yaptırımlar” uygulanacağını duyurdu. Trump yaptığı açıklamada, Brunson’ın “derhal serbest bırakılması” gerektiğini söyledi.
Ardından ABD, dönemin Adalet Bakanı Abdülhamit Gül ve İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’ya yaptırım uyguladı; Türk çeliği ve alüminyumuna yönelik tarifeler de artırıldı. Reuters, Washington’ın Brunson serbest bırakılmazsa yeni yaptırımların geleceği uyarısında bulunduğunu yazmıştı.
Bu süreçte Türk lirası üzerindeki baskı artmış, kriz ekonomi başlığına da dönüşmüştü.
BRUNSON NASIL SERBEST KALDI?
Brunson’ın yargılandığı davada karar 12 Ekim 2018’de açıklandı.
İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesi, Brunson’a “terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etmek” suçundan 3 yıl 1 ay 15 gün hapis cezası verdi. Ancak mahkeme, ev hapsi ve yurt dışına çıkış yasağını kaldırdı. Böylece Brunson hükümle birlikte serbest bırakıldı.
Brunson, kararın ardından Türkiye’den ayrılarak önce Almanya’ya, ardından ABD’ye gitti. Anadolu Ajansı, Brunson’ın karar günü özel uçakla Almanya’ya gittiğini duyurmuştu.
Trump ise aynı gün yaptığı açıklamada, “Pastor Brunson az önce serbest bırakıldı. Yakında evde olacak” mesajını paylaşmıştı.
