3 Ocak 2009’da, Satoshi Nakamoto takma adını kullanan anonim bir geliştirici, Bitcoin’in “genesis block” (ilk blok) olarak bilinen başlangıç bloğunu üretti. Bu bloğun içine, o dönemde yaşanan küresel bankacılık krizine gönderme yapan ve bugün artık efsaneleşmiş bir mesaj yerleştirildi. Ancak o günlerde neredeyse kimse bunun farkına varmadı.
Mesaj şöyleydi: “03 Ocak 2009. Maliye Bakanı bankalar için ikinci bir kurtarma paketine hazırlanıyor.”
Bu cümle, İngiliz The Times gazetesinin aynı tarihli manşetinden alınmıştı. Mesaj, 2008 küresel finans krizinin hemen ardından hükümetlerin bankaları kurtarmasına yönelik eleştirel bir göndermeydi ve Bitcoin’in, merkezi bankacılık sistemine alternatif bir para sistemi olma fikrinin sembolü oldu.
Aradan geçen 17 yılın ardından Bitcoin, modern finans tarihinin en sarsıcı icatlarından biri haline geldi. Alay edildi, bankalarla karşı karşıya geldi, büyük çöküşler yaşadı ve defalarca “ölü” ilan edildi. Ancak tüm bunlara rağmen ayakta kaldı.
İtibari paralar enflasyona maruz kalır, merkez bankaları herhangi bir zamanda daha fazla para basabilirken, Bitcoin'in sabit arzı 21 milyonla sınırlıydı. Kısacası 21 milyon birim Bitcoin'den daha fazlasının üretimi mümkün değildi.
Böylece Bitcoin, merkeziyetsiz, yani hiçbir güç odağı tarafından kontrol edilmeyen bir finans sistemini hayatımıza sokarak devrim yaptı.
Satoshi Nakamoto'nun yazdığı Bitcoin’in beyaz kitabına (white paper / bir hizmetin teknik özelliklerini tanıtmak için yayımlanan belge) göre, merkeziyetsiz bir sistemin en önemli farkı "güvene dayalı olmayan bir elektronik transfer sistemi" önermesi. Bu da müşterilerin üçüncü taraflar olmadan işlem yapabileceği ve işlem giderlerinin azaltılması anlamına geliyor.
"İnternet üzerinden alışveriş bugün neredeyse tamamen, güvenilir bir üçüncü taraf olarak elektronik ödemeleri işleyen finansal kurumlara bağımlı hale geldi," diyen Satoshi, sözlerini şöyle sürdürüyor:
"Bu sistem çoğu işlem için oldukça iyi çalışıyor olsa da hala güvene dayalı (birilerine güvenmek zorunda olduğumuz) bir model olmanın zayıflığını barındırıyor. Finansal kurumlar ihtilaflarda arabuluculuktan kaçamadıklarından tamamen geri dönüşü olmayan işlemler gerçekte mümkün değil."
Bunun yanı sıra, geleneksel bankacılık modeli bilgiye erişim yetkisini ilgili taraflar ve güvenilmesi gereken bir üçüncü tarafla sınırlayarak gizliliği ancak bir noktaya kadar sağlayabiliyor.
Satoshi ise bu noktada, güven yerine kriptografik kanıta dayalı, iki tarafın üçüncü bir güvenilir kişiye gerek duymadan doğrudan birbirleriyle işlem yapabileceği bir elektronik ödeme sistemi ihtiyacını vurgulayarak Bitcoin’i yarattığını söylüyor:
"Tamamen eşten-eşen(peer to peer) çalışan bir elektronik para sistemi herhangi bir finansal kurumdan geçmeden bir taraftan diğerine çevrimiçi ödeme gönderilmesini mümkün kılar."
'Meraklıları için bir oyuncak'
Bitcoin ilk yıllarında, kriptograflar ve özgürlükçü çevreler dışında pek ilgi gören bir proje değildi. Net bir fiyatı yoktu, işlem görebileceği borsalar bulunmuyordu ve teknik dokümanında da belirtildiği gibi temel amacı, eşler arası değer transferiydi.
Bitcoin’le yapılan ilk bilinen alışveriş Mayıs 2010’da gerçekleşti. Bugün “Bitcoin Pizza Günü” olarak anılan bu olayda, iki pizza karşılığında 10 bin BTC ödendi. O dönemde Bitcoin; “meraklılar için bir oyuncak” olarak görülüyordu.
Ana akım medyanın Bitcoin’e ilgisi ise ilk etapta olumsuz oldu. 2010’ların başında darknet pazarlarının yaygınlaşmasıyla Bitcoin, yasa dışı faaliyetler, uyuşturucu ticareti ve suçla ilişkilendiriliyordu.
Trilyon dolarlık değere nasıl ulaştı?
Bitcoin’in borsalarda işlem görmeye başlamasıyla birlikte aşırı oynaklık da kaçınılmaz oldu. Sert yükselişler, büyük düşüşler ve ardından yeniden toparlanmalar… Bu döngü, son 10 yıldan fazla bir süredir defalarca tekrarlandı. Zaman zaman yüzde 50, 60 hatta 80’i bulan düşüşler yaşandı.
Cryptopatato'ya göre, Bitcoin, 2010’dan bu yana yaklaşık 450 kez “öldü” ilan edildi. Birçok ünlü ekonomist Bitcoin’in değerinin sıfıra düşeceğini savundu. Ancak bu gerçekleşmedi.
Özellikle 2017 boğa piyasasıyla birlikte anlatı değişmeye başladı. COVID-19 salgını sonrası yaşananlar, Bitcoin’in 21 milyon adetle sınırlı arzını daha da anlamlı hale getirdi. Bitcoin artık sadece “dijital nakit” olarak değil; kimileri için “dijital altın”, kimileri için parasal değer kaybına karşı bir korunma aracı ya da uzun vadeli bir değer saklama aracı olarak görülmeye başlandı.
Bu dönüşüm, 2024’te ABD’de yaklaşık bir düzine spot Bitcoin ETF’inin onaylanmasıyla daha da güçlendi. Spot Bitcoin ETF, Bitcoin’in anlık (spot) piyasa fiyatını birebir takip eden, borsada işlem gören bir yatırım fonu. Bu tür ETF’ler doğrudan Bitcoin satın alıp saklar ve fonun değeri, elde tuttuğu gerçek Bitcoin’lerin piyasa fiyatına göre belirlenir. Yatırımcılar kripto cüzdanı açmadan, özel anahtar yönetmeden ya da doğrudan kripto borsalarına girmeden, hisse senedi alır gibi Bitcoin’e yatırım yapabilir.
Topluluk kutluyor
Bitcoin’in doğum günü, kripto para topluluğunda da geniş yankı buldu. Dünyanın en büyük kurumsal Bitcoin sahiplerinden birinin arkasındaki isim olan Michael Saylor, X platformunda turuncu bir pasta paylaşarak Bitcoin’in doğum gününü kutladı.
Halihazorda Bitcoin’in fiyatı yaklaşık 91 bin dolar seviyesinde seyrederken, toplam piyasa değeri 1,8 trilyon doların üzerine çıkmış durumda.
