ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarını genişletme hazırlığı, Washington ile Pekin arasında yeni bir gerilim başlığına dönüştü. Trump yönetiminin İran’la ticaret yapan şirketleri hedef alan ikincil yaptırımlarının büyük Çinli şirket ve finans kuruluşlarını da kapsaması ihtimaline karşı Pekin’den misilleme uyarısı geldi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent tarafından pazartesi günü açıklanan yeni önlemler Hong Kong ve Çin anakarasında faaliyet gösteren bazı şirketleri hedef alırken, büyük Çin finans kuruluşları yaptırım listesine dahil edilmedi.
PEKİN: GEREKLİ TÜM ÖNLEMLERİ ALACAĞIZ
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcülüğü, ABD’nin İran’a yönelik ikincil yaptırımlarının Çinli şirketleri hedef alması ihtimaline ilişkin soruya sert bir açıklamayla cevap verdi.
Açıklamada, “Çin, haklarını ve çıkarlarını kararlı bir şekilde korumak için gerekli tüm önlemleri alacaktır.” denildi.
Pekin ayrıca BM Güvenlik Konseyi tarafından yetkilendirilmeyen tek taraflı yaptırımlara karşı olduğunu bir kez daha yineledi.
Çin Dışişleri Bakanlığı, “Çin, uluslararası hukukta hiçbir dayanağı olmayan veya BM Güvenlik Konseyi’nin yetkilendirmesiyle uygulanmayan yasa dışı tek taraflı yaptırımlara karşı kesin muhalefetini birçok kez açıkça dile getirmiştir.” açıklamasını yaptı.
Bakanlık, İran geriliminde önceliğin tansiyonun düşürülmesi olduğunu belirterek taraflara yeniden müzakere çağrısında bulundu.
İRAN PETROLÜNDE ÇİN FAKTÖRÜ
Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor. Verilen bilgilere göre İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ı Çin tarafından satın alınıyor.
Çin’in büyük devlet rafinerileri İran petrolüne yönelik ABD yaptırımlarına büyük ölçüde uyarken, ülkede “çaydanlık rafinerileri” olarak adlandırılan özel sektör işletmelerinin İran’dan petrol almaya devam ettiği belirtiliyor.
Washington bu yılın başlarında söz konusu rafinerilerin bazılarını yaptırım listesine almıştı.
Pekin ise Çinli şirketlerin yabancı ülkeler tarafından uygulanan tek taraflı yaptırımlara uymasını engellemeye yönelik kendi yaptırım karşıtı düzenlemelerini güçlendirdi.
ABD-ÇİN İLİŞKİLERİNDE YENİ GERİLİM RİSKİ
ABD’nin İran’a ilişkin ikincil yaptırımlarını büyük Çin şirketlerine veya finans kuruluşlarına genişletmesinin Pekin’in karşı tedbirler almasına yol açabileceği belirtiliyor.
Çin, geçen yıl ABD ile yaşanan ticaret geriliminde yüksek teknoloji üretimi açısından kritik öneme sahip bazı mineraller üzerindeki ihracat kontrollerini Washington’a karşı bir araç olarak kullanmıştı.
Pekin Üniversitesi’nden kıdemli akademisyen Wang Dong, Washington’ın nasıl hareket edeceğinin henüz netleşmediğini söyledi.
Wang, “Bunun sadece bir blöf mü yoksa ABD’nin Çin’e ikincil yaptırımlar uygulamayı gerçekten düşünüp düşünmediğini görmek için beklememiz gerekiyor.” dedi.
ABD’nin böyle bir adım atması halinde Çin’in karşılık vereceğini belirten Wang, Pekin’in “ulusal çıkarlarını kesinlikle savunacağını” söyledi.
TRUMP-XI GÖRÜŞMESİ ÖNCESİ KRİTİK DÖNEM
Olası yaptırım gerilimi, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Washington’da gerçekleştirmesi beklenen görüşmeden yaklaşık bir ay önce gündeme geldi.
Görüşmede iki ülke arasındaki ticaret savaşında daha önce sağlanan ateşkesin uzatılmasının ele alınması bekleniyor.
İran yaptırımları nedeniyle Çinli büyük şirket ve bankaların doğrudan hedef alınması halinde bu sürecin de riske girebileceği değerlendiriliyor.
ÇİN İRAN GERİLİMİNİN BÜYÜMESİNİ İSTEMİYOR
Nanjing Üniversitesi’nden uluslararası ilişkiler uzmanı Zhu Feng ise Çin’in Washington ile Tahran arasındaki gerilimin daha fazla büyümesini istemediğini söyledi.
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerine yönelik kısıtlamaların küresel ekonomi açısından ciddi risk oluşturduğuna dikkat çeken Zhu, “Çin açısından bakıldığında, ABD-İran çatışmasına karışmak istemiyoruz. Öte yandan Hürmüz Boğazı ikileminin devam etmesinin Çin için daha da tehlikeli olacağının da çok iyi farkındayız.” dedi.
Çin’in petrol ithalatının önemli bölümünün İran’dan değil Suudi Arabistan ve Irak’tan geldiğini belirten Zhu, Hürmüz’de yaşanacak uzun süreli bir krizin Pekin açısından doğrudan ekonomik sonuçlar yaratabileceğine dikkat çekti.
PEKİN’DEN TAHRAN’A “MÜZAKERE” MESAJI
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping son günlerde Ürdün Kralı II. Abdullah ile görüşürken, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de Kuveytli mevkidaşıyla bir araya geldi.
Her iki görüşmede de İran ve Gazze’deki gelişmeler ele alındı.
Zhu Feng, Pekin’in Tahran’a verdiği mesajın net olduğunu belirterek, “Çin’in Tahran’a mesajı çok açık: Barış görüşmelerinin devam etmesini umuyoruz.” ifadelerini kullandı.
