ABD yönetiminin İran’la ticareti sürdüren ülkelere ekonomik yaptırım uygulama tehdidi, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini yeniden gündeme getirdi. Bloomberg’in analizine göre, İran’ın üçüncü büyük ticaret ortağı olan Türkiye, aynı zamanda doğal gaz ihtiyacının önemli bir bölümünü bu ülkeden karşılıyor.
Ankara’daki enerji düzenleyicisinin verilerine göre Türkiye, geçen yıl doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 13’ünü İran’dan yaptı. Bu miktar 7,7 milyar metreküpe karşılık geliyor. İran böylece Rusya, Azerbaycan ve ABD’nin ardından Türkiye’nin dördüncü büyük doğal gaz tedarikçisi oldu.
İRAN GAZI SAVAŞ SIRASINDA DA AKMAYA DEVAM ETTİ
Bloomberg’e göre İran’dan Türkiye’ye doğal gaz akışı, ABD ve İsrail’in şubat sonunda İran’a yönelik hava saldırılarının başlamasından sonra da büyük ölçüde devam etti.
Akış yalnızca İran’ın dev Güney Pars doğal gaz sahasına yönelik saldırının ardından kısa süreliğine kesildi.
Türkiye ile İran arasındaki ekonomik ilişkiler de savaşın etkilerine rağmen sürdü.
İki ülke arasındaki ticaret hacmi yılın ilk yarısında yaklaşık 3,1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakam bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3 düşüşe işaret etti.
İranlı turistlerin Türkiye’ye gelişleri de ilk düşüşün ardından toparlandı. İranlı ziyaretçiler yılın ilk yedi ayında Türkiye’ye gelen yabancı turistlerin yaklaşık yüzde 5,5’ini oluşturdu.
BESSENT: İRAN’LA TİCARET YAPANLAR YAPTIRIMLA KARŞILAŞABİLİR
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, pazartesi günü yaptığı açıklamada, belirli bir sürenin ardından İran’la ticaret yapmaya devam eden ülkelerin Washington’ın ekonomik yaptırımlarıyla karşılaşabileceğini söyledi.
Bessent, ABD Başkanı Donald Trump’ın konuyla ilgili bazı dünya liderlerini doğrudan arayarak taleplerini ilettiğini de belirtti.
Bloomberg, bu açıklamanın Trump’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı da arayabileceği anlamına geldiğine dikkat çekti.
Trump ile Erdoğan’ın geçen hafta telefon görüşmesi yaptığı belirtilirken, iki liderin gelecek ay Washington’da bir araya gelmesi bekleniyor.
F-35 SÜRECİ DE DENKLEMDE
Haberde, Ankara’nın Washington’la ilişkilerinde son dönemde yaşanan iyileşmeye de dikkat çekildi. Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinden çıkış için çözüm aradığı ve bunun F-35 savaş uçağı programına yeniden dönme ihtimalinin önünü açabileceği belirtildi.
Ankara’nın ayrıca F-16 savaş uçakları satın almak ve beşinci nesil savaş uçaklarının üretildiği konsorsiyuma yeniden dahil olmak istediği hatırlatıldı.
Ankara merkezli TEPAV’dan stratejist Nihat Ali Özcan, Bloomberg’e yaptığı değerlendirmede Erdoğan’ın Washington’la ilişkileri riske atmak istemeyeceğini söyledi.
Özcan, “Erdoğan, iki yıldan kısa süre kala seçimler öncesinde Trump’ı kızdıracak ve Washington’la gelişen ilişkileri tehlikeye atacak bir adım atmaz.” dedi.
Özcan, Ankara’nın gerekirse İran gazı yerine daha pahalı enerji kaynaklarına yönelmek zorunda kalsa bile Washington’ın yanında yer alabileceğini savundu.
25 YILLIK GAZ ANLAŞMASI SONA ERDİ
Türkiye ile İran arasında yıllık 9,5 milyar metreküp doğal gaz tedarikini öngören 25 yıllık anlaşma temmuz sonunda sona erdi.
Ancak Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre Türkiye, anlaşmanın sona ermesine rağmen İran’dan gaz almaya devam ediyor. Bu gazın, daha önce bedeli ödenmesine rağmen teslim edilmeyen miktarları telafi eden “make-up gas” kapsamında olduğu belirtildi.
İki ülke arasında yeni bir doğal gaz anlaşması ve hatta hacmin artırılması konusunda görüşmeler yapılması gündemdeydi. Ancak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, nisan ayında savaş nedeniyle yeni anlaşma görüşmelerinin yapılmadığını söylemişti. Bayraktar, buna karşın İran’dan gelen doğal gaz hattının Türkiye’nin enerji arz güvenliği açısından gerekli olabileceğini belirtmişti.
İRAN’I EKONOMİK OLARAK İZOLE ETME PLANI
ABD Hazine Bakanı Bessent’in “Operation Economic Outcast” olarak adlandırdığı yeni girişimin, İran’ı ekonomik açıdan izole etmeyi amaçladığı belirtiliyor.
Washington’ın hedefinin, Tahran’ı ya tam ekonomik izolasyonla karşı karşıya bırakmak ya da altı aydır devam eden savaşın sona erdirilmesi için ABD’nin kabul edeceği şartlarla masaya oturmaya zorlamak olduğu aktarılıyor.
Ancak yaptırımların hangi kapsamda uygulanacağı ve İran’la ticaret yapan ülkelere hangi yaptırımların getirileceği henüz netleşmiş değil.
TÜRKİYE İRAN GAZININ YERİNİ LNG İLE DOLDURABİLİR
Bloomberg’e göre Türkiye, İran’dan doğal gaz ithalatını azaltmak zorunda kalması halinde oluşacak açığı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatını artırarak kapatabilir. Bu LNG’nin bir bölümünün ABD’den temin edilmesi de seçenekler arasında bulunuyor.
Türkiye son yıllarda enerji kaynaklarını çeşitlendirmek amacıyla yeni boru hattı ve LNG anlaşmalarına yönelirken, Karadeniz’deki Sakarya Gaz Sahası’ndan yerli üretimi de artırıyor.
Türkiye’nin ayrıca 2029’dan itibaren Azerbaycan’dan ilave doğal gaz almaya başlaması planlanıyor. Enerji Bakanı Bayraktar, ağustos ayında Türkiye’nin doğal gaz depolama tesislerinin dolu olduğunu ve toplam depolama kapasitesinin yaklaşık 6,5 milyar metreküp seviyesinde bulunduğunu açıklamıştı.
KIŞ ÖNCESİ ENERJİ DENKLEMİ KRİTİK
Bloomberg’e göre Washington’ın İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik yaptırım tehdidini kapsamlı şekilde hayata geçirmesi halinde Türkiye, bir yandan ABD ile gelişen ilişkilerini korumaya çalışırken diğer yandan kış ayları öncesinde enerji arzını güvence altına almak zorunda kalacak.
İran’dan gelen gazın azalması durumunda Ankara’nın alternatif kaynaklardan daha yüksek maliyetle doğal gaz temin etmesi gerekebileceği belirtiliyor.
