Suudi Arabistan, İran’la savaş sonrası dönemde Ortadoğu’da yeni bir güvenlik mimarisi kurulması için diplomatik arayışlarını hızlandırdı. Batılı diplomatlara göre Riyad, bölge ülkeleri ile İran arasında saldırmazlık paktı kurulması fikrini müttefikleriyle yaptığı görüşmelerde gündeme getirdi.
Önerinin, ABD-İsrail savaşı sona erdikten sonra zayıflamış ancak hâlâ komşuları açısından tehdit olarak görülen İran’la gerilimi yönetme arayışının parçası olduğu belirtiliyor.
HELSİNKİ SÜRECİ MODEL ALINABİLİR
Financial Times'ta yer alan habere göre, Suudi Arabistan’ın değerlendirdiği modellerden biri, 1975’te ABD, Avrupa ülkeleri, Sovyetler Birliği ve müttefikleri arasında imzalanan Helsinki Anlaşmaları.
Soğuk Savaş döneminde Avrupa’daki gerilimi azaltmayı amaçlayan bu süreç, güvenlik başlıklarıyla birlikte ekonomik iş birliğini de öne çıkarmıştı.
Riyad’ın benzer bir mekanizmayla Ortadoğu’da hem güvenlik garantileri oluşturmayı hem de bölgesel çatışma riskini azaltmayı hedeflediği ifade ediliyor.
KÖRFEZ ÜLKELERİNDE SAVAŞ SONRASI İRAN KAYGISI
Körfez ülkeleri, ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından bölgede daha sert ve daha saldırgan bir İran rejimiyle baş başa kalabilecekleri endişesini taşıyor.
Savaş sırasında İran’ın Körfez ülkelerine yönelik füze ve İHA saldırıları düzenlemesi, enerji tesislerini ve sivil altyapıyı hedef alması, ayrıca Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması bu kaygıları artırdı.
Diplomatlara göre Körfez başkentleri, savaş sonrasında ABD’nin bölgedeki askeri varlığını azaltması ihtimaline karşı yeni güvenlik seçeneklerini masaya yatırıyor.
AVRUPA’DAN SUUDİ ÖNERİSİNE DESTEK
Haberde, birçok Avrupa başkenti ve AB kurumlarının Suudi Arabistan’ın saldırmazlık paktı fikrine destek verdiği belirtildi.
Avrupalı aktörler, bu modelin yeni çatışmaları önlemenin ve Tahran’a da saldırıya uğramayacağına dair güvence vermenin en etkili yollarından biri olabileceğini düşünüyor.
ABD ile İran arasında savaşı bitirmek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için arka kanal görüşmeler yürütüldüğü, ancak bu görüşmelerin ağırlıklı olarak İran’ın nükleer programına odaklandığı belirtiliyor. Arap ülkelerinin asıl kaygı duyduğu füze ve İHA kapasitesi ile İran’ın bölgesel vekil güçlere desteği ise henüz merkezî müzakere başlığı haline gelmiş değil.
İSRAİL DAHİL OLMAZSA SORUN BÜYÜYEBİLİR
Bir Arap diplomat, Helsinki benzeri bir saldırmazlık paktının birçok Arap ve Müslüman ülke tarafından olumlu karşılanabileceğini, İran’ın da böyle bir sürece sıcak bakabileceğini söyledi.
Ancak aynı diplomat, asıl meselenin hangi ülkelerin pakta dahil edileceği olduğunu vurguladı. İsrail’in dışarıda bırakılacağı bir düzenlemenin ters tepebileceğini belirten diplomat, “Mevcut iklimde İran ve İsrail’i aynı masaya getirmek kolay değil. Ancak İsrail olmadan da süreç sorunlu olabilir. Çünkü İran’dan sonra en büyük çatışma kaynağı olarak İsrail görülüyor” değerlendirmesini yaptı.
ARAP ÜLKELERİNDE İSRAİL RAHATSIZLIĞI ARTIYOR
7 Ekim 2023 sonrası İsrail’in Gazze, Lübnan ve Suriye’de yürüttüğü askeri operasyonlar, birçok Arap ve Müslüman ülkede İsrail’e yönelik tepkiyi artırdı.
Haberde, bazı bölge ülkelerinin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu ABD Başkanı Donald Trump’ı İran savaşına sürüklemekle suçladığı belirtildi.
İsrail’in Lübnan’da Hizbullah’a, Gazze’de Hamas’a yönelik saldırılarını sürdürmesi ve Suriye’nin güneyindeki bazı bölgelerde askeri varlığını koruması, bölgedeki birçok ülke tarafından istikrarsızlaştırıcı bir politika olarak görülüyor.
BAE’NİN TUTUMU SORU İŞARETİ
Bölgesel pakt fikrinin önündeki önemli belirsizliklerden biri de Birleşik Arap Emirlikleri’nin tutumu.
Habere göre BAE, savaş boyunca İran’a karşı en sert tutum alan Körfez ülkesi oldu. Abu Dabi yönetimi, Arap kurumlarının İran saldırganlığına yeterince güçlü cevap vermediğini savundu ve savaş sonrası dönemde İsrail’le ilişkilerini daha da derinleştirme niyetini ortaya koydu.
Bu nedenle bazı diplomatlar, BAE’nin İran’ı da içerecek bir saldırmazlık düzenlemesine katılmaya istekli olup olmayacağı konusunda şüpheli.
SUUDİ ARABİSTAN, PAKİSTAN-TÜRKİYE-MISIR HATTINA YAKINLAŞIYOR
Suudi Arabistan ve bazı Körfez ülkeleri ise ABD-İran savaşını sona erdirmek için Pakistan öncülüğünde yürütülen arabuluculuk girişimlerine daha sıcak bakıyor.
Riyad’ın son dönemde Pakistan, Türkiye ve Mısır’la savunma, dış politika ve ekonomik iş birliğini derinleştirmeye yöneldiği belirtiliyor.
Suudi Arabistan, eylül ayında Pakistan’la karşılıklı savunma anlaşması imzalamıştı. Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Asif de bu hafta yaptığı açıklamada, Katar ve Türkiye’nin de bu savunma paktına dahil edilmesine yönelik bir öneri hazırlandığını söyledi.
Asif, hedefin “bölge dışına bağımlılığı azaltacak ekonomik ve savunma ittifakı” kurmak olduğunu belirtti.
ORTADOĞU’DA YENİ GÜVENLİK DÜZENİ ARAYIŞI
Savaş, Körfez ülkelerinde ABD’ye güvenlik bağımlılığı, İran tehdidi, İsrail’in bölgesel rolü ve Arap ülkeleri arasındaki ayrışmalar konusunda yeni bir hesaplaşma başlattı.
Suudi Arabistan’ın saldırmazlık paktı önerisi, yalnızca İran’la gerilimi azaltma girişimi değil; aynı zamanda Ortadoğu’da ABD merkezli güvenlik düzeninin yerine daha bölgesel ve çok taraflı bir model arayışı olarak değerlendiriliyor.
