İran'a yönelik başlatılan ağır bombardıman ve deniz savaşları nedeniyle dünyanın en önemli petrol transit geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nın sivil ve ticari gemi trafiğine fiilen kapanması, küresel ekonomiyi 1973 Petrol Krizi'nden bu yana en büyük enerji şokuyla karşı karşıya bıraktı.
Enerji ekonomisti Ahmet Baran Çekim, kişisel blogunda kaleme aldığı "Hürmüz Boğazı Krizi ve Petrol Piyasası" başlıklı kapsamlı analizde, krizin geçici bir fiyat dalgalanmasından çıkıp nasıl kalıcı bir fiziksel üretim krizine dönüştüğünü modelleyerek "21 Gün (Faz 3)" uyarısında bulundu.
21 GÜNLÜK KRİTİK EŞİK: "SUUDİ ARABİSTAN'IN DEPOLARI TAŞACAK"
Çekim'in analizine göre, Irak ve Kuveyt gibi alternatif boru hattı olmayan ülkeler, gemilerin boğazdan geçememesi nedeniyle dolan kara depoları yüzünden halihazırda üretimlerini (yaklaşık 5-6 milyon varil/gün) durdurma noktasına geldi. Ancak asıl felaket, Kızıldeniz'e uzanan alternatif Doğu-Batı boru hattıyla (Yanbu limanı) şu an piyasayı ayakta tutmaya çalışan Suudi Arabistan'ın sınırlarına ulaşmasıyla yaşanacak.
Analizde yer alan Faz 3 (Sistemik Çöküş Dönemi / T: 21+ Gün) senaryosunun detayları şöyle:
"Suudi Arabistan'ın depolama altyapısının bu devasa basınca dayanabilme süresi yaklaşık 25 ila 30 gündür. Kriz 21 günü aşarsa, Suudi Arabistan'ın maksimum depolama toleransı kırılır. Ülke, baypas edemediği ve depolarına sığdıramadığı günlük ortalama 3-4 milyon varili kısmak zorunda kalır. Böylece kriz, Hürmüz'ü aşabilen yegane ülkeleri dahi vurmuş olur."
KÜRESEL AÇIK 12 MİLYON VARİLE ÇIKACAK: PETROL 150 DOLAR!
Suudi Arabistan'ın da kuyu kapatmaya başlamasıyla birlikte, küresel petrol piyasasındaki günlük açık 10 ila 12 milyon varile fırlayacak. Çekim'e göre bu noktada, ABD'nin ve Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) stratejik rezervleri piyasaya sürmesi psikolojik etkisini kaybedecek; ülkeler enerji ihracatına kısıtlamalar getirecek veya karne/tayınlama (rationing) uygulamalarına geçmek zorunda kalacak.
Analizde, bu sistemik çöküşün fiyatlara yansıması ise şu çarpıcı sözlerle ifade ediliyor:
"Arz eğrisinin tamamen dikey hale gelmesi (fiyat ne olursa olsun kısa vadede arzın artırılamaması) sebebiyle Brent ham petrolü 120 - 150 USD/varil gibi rekor seviyeleri test eder."
"TALEP YIKIMI" VE KÜRESEL RESESYON KAPIDA
Petrol fiyatlarının 150 dolarlara ulaşmasının piyasayı kendi kendine dengeleyeceğini ancak bunun bedelinin çok ağır olacağını belirten Çekim, ekonomi literatüründeki "Talep Yıkımı" (Demand Destruction) kavramına dikkat çekti:
"Bu aşamada enerji o kadar pahalı hale gelir ki, sanayi üretimi durur, insanlar araç kullanamaz, uçak seferleri iptal edilir. Azalan talep fiyatların sonsuza gitmesini engeller ancak bedeli küresel bir resesyon, yüksek enflasyon ve tedarik zincirlerinin çökmesidir."
"ABD VE RUSYA KURTARICI OLAMAZ, REZERVLER SADECE ASPİRİNDİR"
Piyasadaki 10-12 milyon varillik açığı ABD'nin veya Rusya'nın kapatabileceği inancının "matematiksel olarak imkansız" olduğunu vurgulayan Çekim, analizini şu tespitle noktaladı:
"ABD'nin elindeki 415 milyon varillik stratejik rezerv (SPR) yeni bir üretim değildir, sadece stoktan yemedir. Rusya'nın yüzer stokları ise bu devasa açığı sadece 3 gün telafi edebilir. Bunlar sistemi rahatlatan aspirin niteliğinde pansumanlardır. Petrol piyasasında fiziksel açığı finansal mühendislik değil, yalnızca fiziksel variller kapatır."
