ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın ikinci dönemindeki ekonomi politikalarının merkezinde yer alan kapsamlı gümrük vergilerini yasadışı bularak tarihi bir karara imza attı. Mahkeme, 6'ya 3 oyla aldığı kararda, Trump'ın söz konusu vergileri uygulamak için Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nı (IEEPA) kullanarak yetkilerini aştığına hükmetti. Yüksek Mahkeme'nin kararında, IEEPA'nın başkana ithalatı düzenleme yetkisi verse de bu yetkinin gümrük vergisi salmayı kapsamadığı vurgulandı.
KENDİ ATADIĞI YARGIÇLAR TRUMP'IN ALEYHİNE OY VERDİ
Bu karar, Trump'ın Yüksek Mahkeme'deki ilk büyük yenilgisi olarak kayıtlara geçti. Çoğunluk görüşünü Başyargıç John Roberts kaleme alırken; muhafazakar yargıçlar Clarence Thomas, Samuel Alito ve Brett Kavanaugh karara şerh düşerek ret oyu kullandı. Trump'ın bizzat mahkemeye atadığı muhafazakar yargıçlardan Neil Gorsuch ise yasama sürecini "özgürlüğün kalesi" olarak nitelendirerek kongrenin yetkilerini savunan güçlü bir destek görüşü bildirdi. Bu tablo, mahkemenin üç muhafazakar üyesinin liberal yargıçlarla birlikte hareket ederek Trump aleyhine bir blok oluşturduğunu gösterdi.
160 MİLYAR DOLARLIK BELİRSİZLİK: VERGİLER İADE EDİLECEK Mİ?
Uzmanlar, hükümetin geçtiğimiz yıl boyunca Yüksek Mahkeme'nin iptal ettiği yetkilere dayanarak en az 160 milyar dolar gümrük vergisi geliri elde ettiğini tahmin ediyor. Ancak Yüksek Mahkeme, ABD'nin bu vergilerden elde ettiği milyarlarca dolarlık geliri şirketlere iade edip etmeyeceği konusunda bir hüküm vermedi. Karara itiraz eden Yargıç Kavanaugh, ithalatçılara milyarlarca doların iade edilmesinin gerekebileceğini ve duruşmada da kabul edildiği üzere bu iade sürecinin "büyük bir karmaşa" yaratmasının muhtemel olduğunu belirtti. Uluslararası Ticaret Odası (ICC) Genel Sekreteri John Denton da iade taleplerinin idari olarak son derece karmaşık olacağı ve şirketlerin basit bir süreç beklememesi gerektiği uyarısında bulundu.
PİYASALARDAN GELEN TEPKİLER
Karar, özellikle uluslararası tedarik zincirine bağımlı şirketler ve ABD'nin müttefikleri tarafından olumlu karşılandı:
Piyasalar: Apple hisseleri karar sonrası yaklaşık yüzde 1 değer kazandı. Avrupa lüks tüketim hisseleri gümrük vergisi şokunun ortadan kalkmasıyla hızla yükseldi; LVMH hisseleri yüzde 4.9, Hermès ise yüzde 3.8 tırmandı. Avrupalı otomobil üreticilerinden Stellantis yüzde 2.9, BMW ise yüzde 1.8 değer kazandı. ABD'li giyim ve oyuncak şirketlerinin hisselerinde de (Nike, Lululemon, Mattel) artış gözlemlendi.
Uluslararası Tepkiler: Kanada-ABD Ticaret Bakanı Dominic LeBlanc, kararın ABD'nin uyguladığı gümrük vergilerinin "haksız" (unjustified) olduğu yönündeki Kanada'nın tutumunu güçlendirdiğini ifade etti. Avrupa Birliği Komisyonu ticaret sözcüsü Olof Gill ise kararı dikkatle incelediklerini belirterek ABD yönetimiyle yakın temas halinde olduklarını duyurdu.
TRUMP CEPHESİNİN CEVABI: "ALET ÇANTASINDA BAŞKA ARAÇLAR VAR"
Demokratlar kararı "Amerikan halkı, hukukun üstünlüğü ve küresel ekonomideki konumumuz için bir zafer" olarak kutlarken, Cumhuriyetçiler kendi içlerinde ikiye bölündü. Bazı Cumhuriyetçi vekiller kararı Kongre'nin anayasal rolünün teyit edilmesi olarak övüp desteklerken, Trump müttefiki Ohio Senatörü Bernie Moreno gibi isimler kararı "korkunç" (outrageous) olarak nitelendirdi ve Senato'yu Trump'ın vergilerini yasalaştırmaya çağırdı.
ABD Başkanı Trump kararın açıklandığı sırada eyalet valileriyle çalışma kahvaltısında bulunuyordu ve henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Dışişleri Bakanlığı Protokol Şefi Monica Crowley, Trump'ın "alet çantasında bolca gümrük vergisi aracı (plenty of tools in the tariff toolbox)" bulunduğunu belirterek destekçilerine "Paniğe kapılmayın, Trump'a güvenin" mesajını verdi. Financial Times'a konuşan uzmanlar ve tahvil yatırımcıları da yönetimin gümrük vergilerini uygulamak için alternatif yasal yollar (örneğin 1974 Ticaret Yasası gibi) bulmaya çalışacağına kesin gözüyle bakıyor.
