Norveç'te eylül ayında gerçekleştirilen geniş kapsamlı askeri tatbikatta kullanılan Çin üretimi kiralık elektrikli otomobillerin, askerlerin bilgisi dışında hassas askeri faaliyetleri kaydettiği ortaya çıktı. Norveç'in önde gelen ekonomi gazetelerinden Dagens Næringsliv'in (DN) 8 Ekim'de yayımladığı habere göre, Norveç İç Savunma Kuvvetlerinin (Heimevernet) kullandığı araçların kamera sistemleri, tatbikat sırasında personelin hareketlerini ve askeri tesislere girişlerde kullanılan güvenlik kodlarını kaydetti.
5 BİN ASKERİN KATILDIĞI TATBİKATTA ORTAYA ÇIKTI
Güvenlik açığının yaşandığı olay, Norveç ordusunun eylül ayında düzenlediği “Øvelse Hovedstad” (Başkent Tatbikatı) sırasında meydana geldi. Yaklaşık 5 bin İç Savunma Kuvvetleri askerinin katıldığı tatbikatta, başkent Oslo ve çevresindeki kritik altyapının olası bir savaş durumunda korunması hedeflendi.
Tatbikatın önemli görevlerinden biri, Oslo'nun ana havalimanı olan Gardermoen'in savaş koşullarında güvenliğinin sağlanmasıydı. Norveç ordusu bu faaliyetlerde kullanılmak üzere Hertz araç kiralama şirketinden otomobiller temin etti. Araçlardan en az ikisinin Çinli Changan grubuna bağlı Deepal markasına ait olduğu belirlendi.
ASKERLER TESADÜFEN KEŞFETTİ: HER ŞEY KAYDEDİLMİŞ
Tatbikata katılan Teğmen Fredrik Blanck, Dagens Næringsliv'e yaptığı açıklamada araçlarda daha önce kendilerine bildirilmemiş bir kayıt özelliği bulunduğunu anlattı.
Blanck, askerlerin araçların menülerini incelerken kayıtlı videolarla karşılaştıklarını belirtti. Görüntülerde yalnızca aracın çevresi değil, askeri faaliyetlere ilişkin çok sayıda ayrıntı da bulunuyordu.
Kaydedilen bilgiler arasında araçlara binen ve araçlardan inen askerler, taşınan personel, gidilen güzergâhlar ve belirli noktalarda geçirilen süreler vardı.
Blanck, söz konusu kayıtların yabancı bir aktör tarafından bir araya getirilmesi halinde askeri operasyonların nasıl yürütüldüğüne ilişkin ayrıntılı bilgiler elde edilebileceğinden endişe duyduğunu söyledi.
ASKERİ TESİSLERİN GİRİŞ ŞİFRELERİ DE KAMERAYA YAKALANDI
Olayın en dikkat çekici boyutu, araçların askeri tesislerin girişlerinde kullanılan güvenlik kodlarını da kaydetmesi oldu. DN'nin görüştüğü iki ayrı kaynak, askerlerin güvenlik kapılarında tuşladığı şifrelerin araç kameralarının görüntülerinde yer aldığını doğruladı.
Teğmen Blanck, bazı askeri kapılardan geçişlerde güvenlik kartlarıyla birlikte sayısal kodlar kullanıldığını ve bu kodların görüntülerde açıkça görülebildiğini anlattı.
Blanck, kaydedilen görüntüleri güvenlik açısından son derece endişe verici bulduğunu belirtti.
BAŞKA ARAÇ BULUNAMAYINCA KULLANMAYA DEVAM ETTİLER
Norveç ordusunun olayı fark ettikten sonra verdiği karar da tartışma yarattı. Dagens Næringsliv'e göre askerler, araçların askeri faaliyetleri kaydettiğini tespit etmelerine rağmen kiralık otomobilleri tatbikatın geri kalan bölümünde kullanmaya devam etti.
Bunun nedeni, askeri birliğin elinde görevleri sürdürebilecek yeterli sayıda alternatif araç bulunmamasıydı. Çin üretimi otomobillerin askeri tesislerin içinde de kullanılmaya devam ettiği belirtildi.
Tatbikatın ardından askerlerin erişebildiği araçlardaki görüntü kayıtları silindi. Ancak verilerin yalnızca araçların hafızasında mı saklandığı yoksa başka sistemlere de aktarılıp aktarılmadığı belirlenemedi.
Kayıtların Çin'e veya başka bir ülkeye aktarıldığına ilişkin doğrulanmış bir bulgu bulunmuyor.
NORVEÇ ORDUSUNUN 350 MİLYON KRONLUK ARAÇ KİRALAMA ANLAŞMASI
Olayın ardından Norveç ordusunun araç kiralama sözleşmesi de gündeme geldi. Norveç Silahlı Kuvvetleri Lojistik Teşkilatı, Haziran 2024 ile Mayıs 2028 dönemini kapsayan ülke genelindeki araç kiralama hizmetleri için bir çerçeve anlaşma imzalamıştı.
Azami değeri 350 milyon Norveç kronu olan sözleşmenin birincil tedarikçisi, ülkede Hertz markasını işleten First Rent A Car Norway şirketi. Şirketin ortaklık zinciri Çin merkezli Zhejiang Geely Holding Group'a kadar uzanıyor.
NORVEÇ ORDUSU: ÇİNLİ ARAÇLARI GENEL OLARAK YASAKLAMAYACAĞIZ
Norveç ordusu, olayla ilgili görüntülerin içeriği hakkında ayrıntılı açıklama yapmadı. Ordu yetkilileri, modern otomobillerin veri toplama kapasitesinin oluşturduğu güvenlik risklerinin farkında olduklarını ancak belirli ülkelerde üretilen araçlara genel yasak getirmeyi uygun görmediklerini bildirdi.
Norveç Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Aleksander Engborg Hage, belirli ülke üreticilerinin araçlarının kullanımına yönelik genel bir yasak bulunmadığını belirtti. Yetkililer, araçların kamera, GPS, sensör, uzaktan erişim ve veri depolama sistemlerine ilişkin sözleşme şartlarını ise ulusal güvenlik gerekçesiyle kamuoyuyla paylaşmadı.
Volvo Cars da Çinli Geely grubunun hissedarlığının tek başına güvenlik riski oluşturduğu yorumunu reddederek, hukuki dayanak olmadan Geely ile veri paylaşımı yapılamayacağını savundu.
SKANDAL NORVEÇ PARLAMENTOSUNA TAŞINDI
Olayın ortaya çıkmasının ardından Norveç Parlamentosunda da hükümete sorular yöneltildi. İlerleme Partisi (FrP) Milletvekili Himanshu Gulati, 8 Ekim'de Savunma Bakanına yazılı soru önergesi vererek Çin üretimi kiralık otomobillerin askeri görevlerde kullanılmasının güvenli olup olmadığının açıklanmasını istedi.
Gulati, askeri tesislerde kullanılan erişim kodları ve personel hareketlerine ilişkin bilgilerin araçlar tarafından kaydedilmesini ulusal güvenlik açısından ciddi bir risk olarak değerlendirdi.
Muhafazakâr Parti (Høyre) Milletvekili Mahmoud Farahmand da araçlar kiralanmadan önce hangi güvenlik değerlendirmelerinin yapıldığını ve benzer otomobillerin başka askeri faaliyetlerde kullanılıp kullanılmadığını sordu.
